Wim Nusselder

Geloof en politiek

Tot zo'n 24 jaar geleden stond geloof voor mij voor wat ik zou moeten geloven. En daar had ik moeite mee.
Hoe kon ik nu geloven als de geloofsovertuigingen die mijn vader verkondigde van de Gereformeerde kansels zo weinig betekenis voor mij hadden?
Zonde, genade, verlossing, verzoening; het zal allemaal wel, maar dat waren geen woorden uit mijn dagelijkse vocabulaire.
Zelfs niet in een domineesgezin.

Ik experimenteerde wat met politieke avondgebeden en oecumenische leerdiensten die ik in oecumenisch verband mee voorbereidde.
Mijn vader nam me wel eens mee naar de Kritische Gemeente IJmond.
Maatschappelijke betrokkenheid en idealisme, prachtig, maar wat dat nu met geloof te maken had??
Toen ik ging studeren in Amsterdam zei ik dus het Geloof der Vaderen vaarwel.

Ook de Studentenekklesia -in dezelfde traditie als de Kritische Gemeente IJmond- was het niet voor mij.
Gelukkig vond ik na een jaar of 5 -via mijn interesse voor actieve geweldloosheid- de Quakers.
Naar later bleek de kleine minderheid van Quakers, wereldwijd gezien, die haar leden vrij laat in wat ze geloven...
Er klikte van alles: actieve geweldloosheid, gelijkwaardige inbreng in wijdingsbijeenkomsten, verwoording van religieuze ervaring in eigen taal, de Bijbel niet altijd en eeuwig als uitgangspunt.

Geloof als kenmerk van kerklidmaatschap raakte en bleef op de achtergrond.

Het moet in 1984 of 1985 zijn geweest dat ik de Nederlandse Quakers mocht vertegenwoordigen bij een internationale bijeenkomst van Church and Peace.
In een workshop vroeg ik de andere aanwezigen -enigszins provocerend- wat dat nu helemaal betekent: "geloven in God".
De aanwezige vertegenwoordiger van de Taizé communiteit, ik weet niet meer wie, antwoordde -voor mij verrassend- "vertrouwen"...
Vertrouwen berust op ervaring, een kernbegrip bij ons merk Quakers, dat op dat moment op z'n plaats viel.

Ik had religieuze ervaring pas echt leren kennen in de Quaker wijdingsbijeenkomsten en zakenvergaderingen, vooral als ervaring van verbondenheid.
Ik had het Gereformeerde Godsbegrip losgelaten, de Persoon die ik niet had ontmoet in de verhalen van mijn vader.
Daardoor was ruimte ontstaan om die religieuze ervaring te associëren met het goddelijke.

Die religieuze ervaring is voor mij essentieel, het fundament van mijn ... vertrouwen.
Daarnaar durf ik mijn leven te richten.
Daaraan kan ik de leiding in mijn leven overgeven als ik het zelf niet allemaal overzie, niet kan controleren.

Theologie, kerkelijke gewoonten, religieuze rituelen en ervaring die mij tot individu maakt zetten me apart van anderen.
Religieuze ervaring is -zo leerde ik herkennen- de ervaring die dat niet doet.
Religie en directe ervaring zijn kernbegrippen geworden van mijn theologie.

Religie komt van het Latijnse religare: terugbinden, verplichten, verzoenen.
Directe religieuze ervaring is te onderscheiden van geloofsovertuigingen en van als dogma's verwoorde waarheid die van generatie op generatie wordt doorgegeven.
Die ervaring van het verbonden zijn met alles en iedereen toont mij windows of opportunity.
Kansen om verbondenheid zichtbaar te maken en kloven te overbruggen die zijn gecreëerd door dogma's, geloofsovertuigingen en andere woorden die Waarheid pretenderen te vatten.

Dat geldt ook voor wetenschappelijke waarheid, de zogenaamde natuurwetten, die wonderen uit zouden sluiten...
Dat geldt ook voor economische wetten, zoals de wet van vraag en aanbod die zorgt dat de duivel altijd op de grote hoop schijt...
Dat geldt ook voor de politieke spelregels, die zouden dicteren dat het in de politiek uiteindelijk slechts om macht zou gaan...
Religie doorbreekt die zogenaamde waarheden, ontkent scheidslijnen.

Toch is elke waarheid ook een afspiegeling van De Waarheid.
Iemands poging om ervaring te verwoorden en met anderen te delen.
Daarin her-ken ik vaak -met meer of minder moeite- mijn religieuze ervaring.

Natuurwetten verwoorden ook de verbondenheid en samenhang die te zien is in de natuur.
De wereldmarkt, die dwingende metafoor, die door survival of the fittest vooral de rijken rijker maakt, is ook wat iedereen, tot in de kleinste nederzetting, met elkaar verbindt.
Politieke spelregels als democratie en scheiding der machten zijn ontworpen om mogelijk te maken dat we samen vormgeven aan de toekomst van onze samenleving als geheel.

Als we ons als mensen nu eens meer als déél van die natuur zouden ervaren...
Als we ons eens méér gelegen zouden laten liggen aan het welbevinden van de mensen wier inkomen de prijs is van onze welvaart...
Als we ons eens vaker zouden realiseren dat de essentie van democratie niet competitie maar samenwerking is...

Wim Nusselder, 12/3/08